Pse zemra nuk ndërron gjuhë: Në cilën gjuhë e ndien mallin?

Ke vënë re ndonjëherë që mund ta flasësh rrjedhshëm gjermanishten, anglishten apo italishten, por kur të merr malli, pa e kuptuar, të del shqipja?

Ose kur telefonon nënën.

Kur të shpëton një “aman”.

Kur qesh me kushërinjtë.

Kur të mbushen sytë me lot.

Është sikur në ato momente zemra e di vetë në cilën gjuhë do të flasë. Dhe ndoshta kjo nuk është rastësi. Disa fjalë nuk i mësojmë. I jetojmë.

Kur jemi fëmijë, nuk mësojmë vetëm fjalë. Mësojmë si tingëllon “mos ki frikë”. Si tingëllon “erdha”. Si tingëllon “hajde”. Si na thërret gjyshja nga oborri. Si na zgjon mami në mëngjes. Si na ngushëllon dikush kur qajmë.

Këto momente nuk mbesin vetëm në kujtesë. Mbeten bashkë me mënyrën si i kemi dëgjuar.

Prandaj ndonjëherë mjafton një fjalë e vetme për të na kthyer menjëherë vite pas.

Jo sepse fjala është magjike.

Por sepse kujtimi jeton brenda saj.

Pse “të dua” nuk tingëllon gjithmonë njësoj?

Mund ta thuash “I love you”.

Mund ta thuash “Ich liebe dich”.

Mund ta thuash në shumë gjuhë.

Kuptimi është i njëjtë.

Por ndjesia nuk është gjithmonë e njëjtë.

Për shumë njerëz që janë rritur në një gjuhë dhe jetojnë në një tjetër, disa fjalë kanë një peshë që nuk vjen vetëm nga kuptimi i tyre.

Ato mbajnë zërin e dikujt.

Mbajnë një përqafim.

Mbajnë një shtëpi.

Kjo është arsyeja pse ndonjëherë nuk e përkthejmë dot një ndjenjë.

Jo sepse na mungon fjala.

Por sepse na mungon historia që ajo fjalë mbart.

Kur malli të del pa e menduar

Ka njerëz që kalojnë gjithë ditën duke folur një gjuhë tjetër. Punojnë. Studiojnë. Bëjnë shaka. Diskutojnë. Pastaj i bie telefoni. “Çka po bon?”

Dhe brenda një sekonde ndryshon gjithçka.

Jo vetëm gjuha. Ndryshon zëri. Ndryshon ritmi. Ndryshon mënyra si qeshin.

Është sikur një pjesë e tyre merr frymë ndryshe. Shumë njerëz e përjetojnë këtë pa e kuptuar.

Dhe nuk është nevoja ta shpjegojnë. E ndiejnë.

A ndryshon edhe një pjesë e jotja?

Shumë shqiptarë që jetojnë jashtë thonë se ndihen pak ndryshe varësisht nga gjuha që po flasin.

Dikush bëhet më i çlirët.

Dikush më emocional.

Dikush e ka më të lehtë të bëjë shaka.

Dikush e ka më të lehtë të flasë për ndjenjat.

Kjo nuk do të thotë se kemi dy personalitete. Do të thotë se secila gjuhë lidhet me pjesë të ndryshme të jetës sonë. Njëra mban fëmijërinë. Tjetra mban jetën që po ndërtojmë sot. Dhe të dyja mund të jenë pjesë e së njëjtës zemër.

Kur kujtimet zgjedhin vetë fjalët

A të ka ndodhur të dëgjosh një këngë shqip dhe papritur të të kujtohet një darkë familjare? Ose aroma e bukës. Ose një fjalë që ta thoshte gjyshja. Kujtimet tona nuk ruhen vetëm si fotografi. Ato lidhen me zërin, tingujt, erërat dhe mënyrën si i kemi përjetuar.

Prandaj ndonjëherë një fjalë e vetme mjafton për të na kthyer në një vend ku nuk kemi qenë prej vitesh.

Po fëmijët që rriten mes dy botëve?

Për shumë fëmijë të diasporës, jeta është pak më ndryshe. Mund të mendojnë në një gjuhë dhe të ëndërrojnë në një tjetër. Mund ta kuptojnë shqipen, por t’u mungojë ndonjë fjalë. Ose ta flasin shqipen me gjyshen dhe një gjuhë tjetër me shokët. Ndonjëherë kjo mund t’i bëjë të ndihen sikur nuk i përkasin plotësisht asnjërës botë. Por ndoshta nuk kanë nevojë të zgjedhin. Sepse identiteti nuk ndërtohet gjithmonë duke lënë pas një gjuhë.

Ndonjëherë ndërtohet duke mbajtur të dyja.

Kur zemra nuk ka nevojë për përkthim

Ndoshta nuk është e nevojshme ta përkthejmë gjithmonë shpirtin e një gjuhe.

Sepse disa fjalë nuk mbajnë vetëm kuptim. Ato mbajnë njerëz. Mbajnë kujtime. Mbajnë shtëpi.

Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse, edhe kur jeta na mëson të flasim shumë gjuhë, zemra shpesh e kujton ende atë gjuhë në të cilën e mësoi për herë të parë çfarë do të thotë të ndihet e sigurt.

Në fund të fundit, ndoshta malli nuk zgjedh gjithmonë fjalët më të sakta.

Zgjedh ato që i njeh prej më së gjati.

Ky artikull është vetëm informativ dhe nuk zëvendëson mbështetjen profesionale psikologjike.

Burime shkencore: Current Directions in Psychological Science (Caldwell-Harris, 2015) — Emotionality differences between a native and foreign language: Implications for everyday life, 24(3), 214–219; Journal of Experimental Psychology: General (Marian & Neisser, 2000) — Language-dependent recall of autobiographical memories, 129(3), 361–368; Cambridge University Press (Pavlenko, 2005) — Emotions and multilingualism.

Gati për të filluar? Shkarko aplikacionin Mendje dhe lidhu me një psikolog të licencuar që të kupton.